estetik yargı
estetik yargı
En genel anlamda, düşünülebilecek her türden şeye estetik değer verme ya da yükleme eylemini anlatan sanat felsefesi terimi. Sanat felsefesindeki bu en yaygın kullanımına karşı, yerleşik felsefe dilinde pek çok felsefeci için düşünülebilecek bütün estetik yargılar yalnızca sanata konu nesnelere yönelik olmadıkları gibi, sanata konu nesneler için verilen yargıların bütün hepsi de estetik yargı […]
Eylemcilik
Eylemcilik
[İng. activism, Fr. activisme, Alm. aktivismus, es.t.fiiliyye]
Şeylerin doğasının temellerinin, insan yaşamı ve düşüncesinin başlıca gerçekliğinin “değişim”, “etkinlik” ve “eylem” kavramların da yattığını öngören felsefi öğretiler bütünü. En şiddetli dışavurumlarını Nietzsche ile Marx’ın felsefelerinde bulan; Marx’ın ünlü on birinci tezinde “Felsefeciler şimdiye dek dünyayı çeşitli biçimlerde yorumlamakla yetindiler, oysa ki yapılması gereken dünyayı değiştirmektir” sözleriyle ifade […]
Eğretileme
Eğretileme
[ metaphor Fr. métaphore; Alm. metaphor, es. t. istiare]
Eski Yunan dilindeki ‘öte’ anlamındaki melez sözcüğüyle bir yerden bir başka yere taşıma, bir alandan başka bir alana götürme, bir şeyi başka bir şeye aktarma gibi anlamlara gelen phorus sözcüğünün birleştirilmesiyle oluşturulmuş metapherein sözcüğünden türetilmiş felsefe terimi: ‘‘metafor’’.
En genel anlamda bir sözcüğü sözlük anlamı dışında bir anlamla […]
eko-feminizm
eko-feminizm
İnsanoğlu doğayı harap etmesini, doğal dünyaya saygısızca davranmasını Batı kültürünün her yerine sazmış olan ataerkilliğin bir uzantısı olarak gören; erkek içinciliğin hem “kadını hem “doğa”yı yok sayarak “dişil kültürün soyunu tüketme çabasında olduğunu öne süren görüş.
İnsanoğlunun doğaya üstünlük kurma uğraşı ile erkeğin kadına hükmetme çabası arasında derin bir yakınlık olduğuna dikkat çeken eko-feminizm, çevreyi korumak […]
episteme
episteme
(Yun.)
İlkçağ Yunan felsefesinde “kanı” ya da “sanı” anlamındaki doksaya karşıt olarak kullanılan, “doğru ve bilimsel bilgi” anlamındaki terim: Bir bilim olarak dizgeleştirilmiş, düzenlenmiş bilgi bütünü; praktike ile poietikeden ayrı olarak kuramsal bilgi.
Sokrates öncesi dönemin düşünürlerinin “maddeci” dünya görüşlerinin katılığı, onların bilginin türleri arasında ayrıma gitme yolunu tıkamış; bu yolu açık tutmaya en çok yaklaşan Herakleitos […]
erk istenci
erk istenci
[İng. Will to power ; Fr. volonté de puissance, Alm. wille zur macht, es.t. irâde-i kudret]
En yalan anlatımıyla Dünya ‘Erk İstenci’dir, ondan başka da bir şey değildir” biçiminde özetlenebilecek, Nietzsche’nin tüm bir öğretisine egemen olan felsefe tasarımı; insan doğasının en temel öğesi; ötekilerin istenç erklerini kendi istenç erkiyle karşılamaya yönelik en temel yaşam felsefesi […]
esrime
esrime
[ İng. ectasy, Fr. extase, Alm. ekstase , Yun. ekstasis; Lat. ectasis; es. t. vecit]
Kişinin kendi varlığını aşıp yüce bir varlığa erişmişlik ya da kavuşmuşluk duygusundan kaynaklanan kendinden geçme durumu: “vecde gelme”. Platoncu öğretinin tanrıbilimle iyice yoğrulduğu Yeni Platonculuk’ta, özellikle de Plotinos ile ardıllarının gizemci felsefelerinde, felsefenin temel amaçlarından biri olan esrime, insan ruhunun bedenden […]
Edimsel
Edimsel
Gerçek olan; etkili olan; olabilir durumda olmanın karşıtı olarak edim durumunda olan. (TDK)
1.
Almanca: aktuell
Fransızca: actuel
İngilizce: actual
İtalyanca: attuale
Osmanlıca: bilfiil, mûtâ, mâlûm, hâlî, hazır, mütekabil
Gizil ve tasarlı terimleri karşılığında kullanılır ve güç halinde olandan edim haline geçmiş olanı dile getirir. Örneğin tohum gizil, bitki edimseldir. Tohumdaki gizil güç bitkide gerçekleşmiştir.
2.
Almanca: wirklich
Fransızca: effectif
İngilizce: actual
İtalyanca: effectuale
Osmanlıca: fiilî, hakikî, […]
estetik değer
estetik değer
Bir nesneyle ya da olayla karşılaşıldığı vakit, kişide uyandırdıklarına bağlı olarak nesnenin ya da olayın kendisine yüklenen bir dizi estetik özellik; nesnelerin kendilerini alımlayanlar karşısında taşıdıkları değişik duygular ile hazları uyandırma yetisi.
Sanat yapıtlarının ya da doğal nesne 1cm uyandırdıkları hazzın kaynağını kendilerinde taşıdıkları birtakım niteliklerle açıklayan geleneksel estetik yaklaşımlarında, “Operanın performansı iyiydi”, “Filan romanda […]
Eleştiricilik
Eleştiricilik
Os: Tenkidiye mezhebi,
Fr: Ctriticisme
Al: Kriticismus
İng: Criticism
İt: Criticismo.
Alman düşünür İmmanuel Kant’ın öğretisi. Kant’a göre felsefe araştırması bir değerlendirme olmalıdır. Felsefe us’la yaoılıyor. Öyleyse us’u değerlendirmek, onun ne olduğunu ve olmadığını iyice bilmek gerek. Felsefe nasıl bir us’la yapılıyor? Deneyden yararlanılmayan salt bir us. ( O.H)
1- İnsan bilgisinin sınırı üzerine felsefe bilinci ve bu bilincin uyanık […]
