Polonya
Eylül 19, 2007
Polonya Devleti, 10. yüzyılın ortalarında ortaya çıkmış ve 963 yılı ülke tarihinin baÅŸlangıcı olmuÅŸtur. Polonya ve Vistula nehirleri arasında yaÅŸamış olan Islav kabilelerinin kurmuÅŸ olduÄŸu bir devlettir. O zamanki bu Islavlara”yayla insanları” manasına gelen “Polane” deniyordu. Zamanla bu isim Polonya haline dönüştü.
Polonya 14. yüzyıldan 17. yüzyıla kadar geçen süre içinde Avrupa’da güçlü bir devlet halindeydi. “Üç parçalanmadan” ilki 1772 tarihine kadar olan çeÅŸitli hanedanlıklar idaresindeydi. Bu tarihten itibaren Polonya’nın çöküş dönemi baÅŸladı. 1772 tarihinde Prusya, Rusya ve Avusturya, ülke topraklarını aralarında paylaÅŸtılar. Bunu 1793 ve 1795 paylaÅŸmaları takip etti. Polonya’nın elinde sadece doÄŸu Prusya civarı kaldı. Birinci Dünya Savaşından sonra uzun mücadele ve sıkıntılardan sonra 1918 yılında Versay AntlaÅŸmasıyla bağımsızlığı saÄŸlandı.
1939 yılında aynı anda Hem NaziAlmanyasının ve hem de Rusya’nın iÅŸgaline uÄŸradı. Harp boyunca altı milyon Polonyalı öldürüldü. Daha sonra Alman orduları müttefiklere teslim oldu. Ä°ÅŸgal sırasında kurulan sürgündeki Polonya hükümeti iÅŸbaşına geldi. 1947 yılında yapılan seçimlerde komünistler hükümeti kurdular ve ülkeyi Rusya’nın peyki durumuna soktular. Ä°kinci Dünya Savaşınin bu zor günlerinden sonra Polonya, Rusya’ya verilen 178.842 km²lik bölgeye karşı 1945′te Alman topraklarından 102.400 km²lik bir bölgeyi aldı. Oder-Neisse hattının doÄŸusunda kalan bu bölge Silezya, Pomerania, Batı Prusya ve DoÄŸu Prusya’yı da içine almaktaydı.
Polonya idaresine komünistlerin gelmesiyle, büyük mülkiyetler kaldırıldı, endüstriler millileÅŸtirildi, okullardaki eÄŸitim sistemleri komünistleÅŸtirildi. Ãœretim azaldı. Bütün bunların neticesinde 1956 yılında Poznan’da isyan çıktı. 1970 yılında yeni ağır vergiler ve aşırı fiyat yükselmeleri yeni isyanlara yolaçtı. 1980 yılında olaylar daha ÅŸiddetlendi. Lenin tersanelerinde geliÅŸen “İşçi Grevleri” sonunda, işçinin yanında olduÄŸunu söyleyen komünist idare “21 imtiyazı” vermek mecburiyetinde kaldı. Gdansk adıyla bilinen bu grevler sonunda, bağımsız işçi sendikaları kurma hakkı elde edildi.
Olayların gidiÅŸinden ürken Rusya’nın tehditleri ülkede sıkıyönetim ilanına sebep oldu. İşçi ayaklanmalarını organize eden Dayanışma Sendikası liderleri tutuklandı. 1982 yılında ABD baskısı neticesi sıkıyönetim kaldırıldı. 1983 yılında yine Gdansk’ta Lenin Tersanelerinde hükümet aleyhtarı gösteriler yapıldı. 1 Mayıs’ta Polonya İşçileri, İşçi hükümetinden haklarını talep etmek üzere “İşçi Bayramını” grevlerle kutladılar. Askeri idare işçilere bazı haklar verdi.
1985 seçimlerinden sonra baÅŸa geçen Jaruzelski, Batıyla iliÅŸkilerini geliÅŸtirmeye çalıştı. DayanışmaSendikasına karşı takip edilen sert politika 1986′da yumuÅŸamaya baÅŸladı. Artan ekonomik problemler 1988′de büyük bir grev dalgasına sebep oldu. 1989 Haziranında yapılan seçimlerde, o tarihe kadar iktidarda olan BirleÅŸik İşçi Partisi ağır hezimete uÄŸradı. Dayanışma Sendikasının teklifi üzerine Tadeusa Mazowiecki baÅŸkanlığında bir koalisyon hükümeti kuruldu. 1990′daki devlet baÅŸkanlığı seçimlerini Lech Walesa kazandı.
