Portekiz
Eylül 19, 2007
Ä°lk çaÄŸlarda Ä°ber kabileleri (Lusitanienler) ile iÅŸgal edilen ülke, M.Ö. 1. yüzyılda Romalıların bir eyaleti oldu. Sonra Vandallar, Süevler (bir Alman kabilesi), 5. yüzyıldan 8. yüzyıla kadar Vizigotlar tarafından istila edildi. 711 yılında ülke Müslümanların eline geçti. Endülüs Emevileri (756-1031), Teva’if-i Müluk (11. yüzyıl) Ä°slam devletleri kurulup, bölgeye hakim oldular. Onuncu yüzyıla doÄŸru Douro ve Minho nehirleri arasındaki bölgeye Terra Portucallis ismi verildi. Portucallis, Latince Portas (liman) ve Calle (kale) birleÅŸiminden meydana gelmiÅŸtir.
Portekiz, 1143′te bağımsız bir krallık oldu. Sınırları Meriniler’e karşı yaptığı savaÅŸlarla geniÅŸledi. On üçüncü yüzyıl ortasına doÄŸru bugünkü Portekiz sınırları tamamlandı. Portekizli denizciler 15. yüzyılda dünya çapında yayılma gösterdiler. Sonraki yüzyılda Asya,Afrika ve Güney Amerika’da büyük bir sömürge imparatorluÄŸu kurarak, Avrupa ve DoÄŸu arasındaki ticaretin çoÄŸunu ellerinde tuttular. 1598 yılında Fas ÅŸehirlerine karşı açtığı savaÅŸta, Portekiz ağır bir maÄŸlubiyete uÄŸrayınca, imparatorluk aniden çöktü. Ãœlkenin zayıflamasından faydalanan Ä°spanya, Portekiz’i 1580′de topraklarına katarak, 1640′a kadar idare etti.
Portekiz 1688 yılında Lizbon AntlaÅŸmasıyla tekrar bağımsızlığına kavuÅŸtu. Fakat Portekiz eski ihtiÅŸamını kaybettiÄŸinden Ä°ngiltere ile 1703′te, 20. yüzyıla kadar devam eden bir ittifak antlaÅŸması imzalandı. Ä°ngilizlerle müttefik olduÄŸundan 19. yüzyılda Napolyon’a karşı savaÅŸmak zorunda kaldı. Ãœlke Fransa ile savaÅŸ halindeyken, 1811′de kral ve ailesi Brezilya’ya sığındı. Bu dönemde imparatorluk çökmeye baÅŸladı. 1822′de Brezilya bağımsızlığını ilan edince, Portekiz tek büyük zenginlik kaynağını kaybetti.
On dokuzuncu yüzyılın tamamı ve 20. yüzyıl baÅŸları Portekiz için ekonomik ve siyasi istikrarsızlık dönemi oldu. Åžiddetli partizan mücadeleler, iç savaÅŸlar ülkeyi kargaÅŸanın içine itti. 1908′de kral katledilerek, iki yıl sonra 1910′da cumhuriyet ilan edildi. On altı yıl devam eden cumhuriyet dönemi oldukça istikrarsız olup, bu dönemde kırk sekiz hükümet kuruldu ve en az yirmi beÅŸ darbe teÅŸebbüsü oldu. 1926′da ordu idareyi ele aldı ve kırk sekiz yıl ülke General Franko tarafından diktatörlükle idare edildi.
25 Nisan 1974′te hükümet genç subaylar tarafından yapılan bir darbe sonucu iÅŸbaşından uzaklaÅŸtırılınca, General Antonio de Spinola liderliÄŸinde bir askeri cunta kontrolü eline geçirdi. BaÅŸkan Spinola solcu subaylardan gelen baskı sonucu, aynı yılın Eylül ayı sonunda istifa etmek zorunda kaldı. Nisan 1975′te demokratik partiler oyların %64′ünü kazanmasına raÄŸmen, Sovyetlerce desteklenen komünist parti tesirini arttırdı. Bankalar, sigortalar ve sanayi devletleÅŸtirildi.
1976′da yürürlüğe giren yeni Anayasada sosyalizme geçiÅŸ hedefi açık bir ÅŸekilde de ortaya kondu. Yeni Anayasanın ardından yapılan genel seçimlerde hiçbir parti çoÄŸunluÄŸu elde edemedi. Sosyalist Partisi Genel BaÅŸkanı Mário Soares bir azınlık hükümeti kurdu. CumhurbaÅŸkanlığına Genelkurmay BaÅŸkanı Antánio Ramalho Eones seçildi. Mário Soares baÅŸkanlığındaki hükümet 1977 Aralığında istifa etti. Ocakta kurulan koalisyon hükümeti ve bunun ardından kurulan bir dizi koalisyonlar da kısa ömürlü oldu.
1980′de yapılan seçimlerden sonra merkez saÄŸ eÄŸilimli Demokratik Ä°ttifak, büyük çoÄŸunlukla iktidara geldi. Bu hükümet anayasada büyük deÄŸiÅŸiklikler yaptı ve sivil yönetime geçiÅŸ yolunu açtı. 1982′de baÅŸ gösteren hükümet krizi üzerine CumhurbaÅŸkanı erken seçim kararı aldı. 1983 Nisanında yapılan seçimlerde birinci parti durumuna gelen Portekiz Sosyalist Partisi, Sosyal Demokrat Partiyle koalisyon kurdu.
Portekiz 1 Ocak 1986′da AET’ye alındı. Soares, 60 yıllık bir aradan sonra 1986 Åžubatında ilk sivil cumhurbaÅŸkanı seçildi. Temmuz 1987′de yapılan seçimlerde Sosyal Demokrat Parti sandalye sayısını büyük oranda arttırması, kurulan koalisyon hükümetinin istikrarlı olmasını saÄŸladı. 1991′de yapılan seçimlerde Sosyal Demokrat Parti yine ilk sıradaki yerini korudu.
